Intro LO:
Bij het inzoomen op de kaart in het artikel blijkt dat deze kaart niet eens volledig is want de Herenweg in Noord-Holland (o.a. in Bergen, Castricum, Heemstede, Heiloo, en Schoorl) ontbreekt.
In mijn jeugd kreeg ik ooit (van mijn ouders??) te horen dat de Herenweg afstamt van de beroemde Romeinse heirbaan.
Volgens Haarlem105 is de Herenweg zelfs nog ouder dan de Romeinse tijd:
“De Herenweg is al heel oud, aangelegd op vijfduizend jaar oude duinen. De oudste sporen gaan terug naar het begin van onze jaartelling, maar de weg was al veel eerder een hoge en veilige doorgaande verbinding.
De Herenweg ligt op de middelste van drie duinenrijen die ontstaan zijn in Kennemerland. Onze kuststrook is gevormd na de IJstijd, die tienduizend jaar geleden eindigde. Door het smeltende landijs stijgt de zeespiegel. Vijfduizend jaar geleden stopt de stijging. Zee en wind voeren dan een grote hoeveelheid zand aan, waardoor duinen ontstaan. Zo krijgen we één gesloten kustlijn tussen Alkmaar en Leiden. Later vormt zich meer naar de zee nog een hogere duinenrij, deze loopt van Den Helder tot Den Haag.”Bron: Haarlem105, 24 september 2020, Wist je dat? Herenweg al belangrijke route sinds de IJstijd
Ik heb ooit begrepen dat de heirbaan makkelijk teruggevonden kan worden omdat er toen houten palen werden geslagen in die weg. Eigenlijk liepen de Romeinen circa 1-2 meter boven de huidige weg zodat een verrassingsaanval (achter bomen en struiken) hierdoor moeilijker werd.
De Standaard: Romeins wegennetwerk van heirbanen bijna dubbel zo lang als gedacht
Door: Tom Ysebaert
Datum: 9 november 2025
“Alle wegen leiden naar Rome en het zijn er een pak meer dan eerder gedacht. Liefst 300.000 kilometer brachten archeologen digitaal in kaart, voor iedereen raadpleegbaar. Daarmee creëren ze een Google Maps vol antieke wegen.
De Romeinen konden hun uitgestrekte rijk besturen dankzij een wijdvertakt netwerk aan wegen, de bekende heirbanen. Een team archeologen onder leiding van onderzoekers van de universiteiten van Aarhus (Denemarken) en Barcelona (Spanje) heeft de kaart van het Romeinse wegennet een upgrade gegeven en in hoge resolutie gedigitaliseerd. Met als resultaat een soort antieke Google Maps van Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten (zie grafiek).
Tot hun eigen verbazing tellen ze nu 300.000 kilometer wegen in het imperium toen dat op zijn grootst was (circa 150 na Christus). Dat zijn er flink meer dan de 188.555 kilometer waar de vorige grote studie, de Barrington Atlas uit het jaar 2000, op was uitgekomen. Bijna een verdubbeling dus. De (her)ontdekte wegen bevinden zich vooral in Spanje of Griekenland, de Belgische bleken al redelijk compleet in kaart gebracht.
Waar hebben de wetenschappers die verdoken wegen gevonden? Vlaming Tom Brughmans, die als onderzoeker in Aarhus werkt en hoofdauteur van de studie is, legt uit. “We hebben alle mogelijke historische bronnen gebruikt en die kennis aangevuld met wat recente technologie kon bieden.”
Luchtfoto’s en satellietbeelden konden informatie uit geschiedkundige verwijzingen onderbouwen. Of zichtbare elementen zoals reliëf of vegetatie gaven een indicatie. Ook topografische kaarten uit de negentiende eeuw kwamen goed van pas. Groot-Brittannië en Frankrijk brachten hun kolonies in het Midden-Oosten netjes in kaart en noteerden er vaak bij wanneer ze een Romeinse weg vermoedden.
Woenstijnpaden
Belangrijk voor de onderzoekers was dat zij zich niet louter concentreerden op de bekende heirbanen, zeg maar de snelwegen van het antieke rijk, zoals de Via Appia. Ze namen ook de talloze secundaire wegen mee. Sommige waren niet geplaveid of op een andere manier verhard. Ook voetpaden telden mee. Of zandige stroken door de woestijn zoals in Egypte waarlangs met kamelen getrokken werd.
Op een pak extra mijlen kwamen de onderzoekers uit door wegen die door het gebergte liepen te laten slingeren, en niet de onrealistische rechte lijn te laten volgen die ze op eerdere kaarten meekregen.
Brughmans geeft ruiterlijk toe dat maar van 2,7 procent van de beschreven wegen de locatie exact bekend is. Van bijna 90 procent zijn ze zeker van het bestaan, maar is de ligging onzeker. En van 7,4 procent veronderstellen ze dat er een weg moet gelegen hebben.
Romeinse wegennet
Het uitgangspunt was: als er twee steden, nederzettingen, landgoederen of legerkampen lagen, moet er daartussen een verbindingsweg geweest zijn. “Als er mijlpalen staan, zal er in de buurt een weg geweest zijn”, zegt Brughmans. “Alleen kunnen we niet op pakweg 200 meter na bepalen waar die dan precies lag.” Die duizenden mijlpalen hebben ze manueel in het digitale systeem ingebracht.
Antieke routeplanner
De gedetailleerde digitale kaart is onder de naam Itiner-e online voor iedereen toegankelijk. Er zit ook een aardigheidje aan, een routeplanner Romeinse stijl. Zo kun je nagaan hoelang het duurde om te voet, te paard of met een kar over de heirbanen van pakweg Rome naar Nîmes te trekken (te voet 275 uur, te paard: 184 uur). Of van Tongeren naar Boulogne-sur-Mer (te voet: 70 uur, te paard: 46 uur). De wetenschappelijke bevindingen verschenen in het tijdschrift Nature Scientific Data.
De bijgestelde wegenkaart zet de deur open naar nieuw historisch onderzoek. Zo kunnen archeologen nu meer gericht naar ‘verborgen’ wegen gaan zoeken. “Maar meer nog dan de wegen zelf is het interessant te onderzoeken hoe de mensen zich langs dat wijdvertakte netwerk verplaatsten”, vindt Brughmans.
Hoe bewogen soldaten en handelaars zich? Hoe verspreidden de christenen hun geloof? Hoe maakten Germaanse stammen tijdens hun migraties gretig gebruik van die wegen? En hoe konden ziektekiemen zoals die van de pest zich een weg banen door het rijk en een pandemie veroorzaken? Brughmans: “Allemaal inzichten die vandaag, in onze geglobaliseerde wereld, nog steeds relevant zijn.” “
Bron:
- De Standaard, 9 november 2025: Romeins wegennetwerk van heirbanen bijna dubbel zo lang als gedacht
0 Comments