Kan een computer ‘denken’ ?

Intro LO:

De vraag hierboven en hieronder is interessanter dan die lijkt. Mijn inziens is het antwoord zowel een JA als een NEE, afhankelijk van hoe je denken definieert. Waarschijnlijk heeft psycholoog Daniel Kahneman (1934-2024) daarom een splitsing aangebracht tussen snel en langzaam denken (zie boek).

Snel denken is eigenlijk vooral reageren, zowel emotioneel als rationeel, en heeft eigenlijk weinig met denken te maken.

Langzaam denken is eigenlijk vooral (rationeel) nadenken, gebaseerd op logica en consistentie.

Computers zijn prima in staat tot (zeer) snel reageren, op basis van hun enorme hoeveelheid beschikbare en bekende kennis. Echter, onbekende en/of onbeschikbare kennis leidt onmiddellijk tot computer problemen.

Nadenken kan leiden tot nieuwe, voorheen onbekende en/of onbeschikbare, oplossingen, naast de reeds bekende en beschikbare kennis.

Snel denken c.q. reageren is toch echt iets heel anders dan een “imitatie van denken”.

Ik denk dus als psycholoog Daniel Kahneman en niet als filosoof John Searle.

De Standaard titel: Kan een computer ‘denken’? Nee, zei filosoof John Searle (1932-2025) lang voor de opkomst van AI

Met een beroemd gedachtenexperiment bewees John Searle (1932-2025) in 1980 dat een computer niet nadenkt en (dus) geen bewustzijn kan hebben. De filosoof is twee weken geleden overleden.

Door: Dominique Deckmyn
Datum: 30 september 2025

“Computerpionier Alan Turing verzon in 1950 een imitatiespel, later omgedoopt tot de turingtest: hij argumenteerde dat wanneer mensen het onderscheid niet meer kunnen maken tussen chatten met een mens en chatten met een computer (telkens via een computerterminal), je moet concluderen dat die computer intelligentie bezit. Maar daar was John Searle het niet mee eens. Hij bedacht zijn eigen gedachtenexperiment, de Chinese Kamer.

Dat gedachtenexperiment gaat als volgt. Er is een gesloten kamer met daarin een persoon. Die persoon spreekt alleen Engels, geen Chinees. Maar hij bezit wel een gedetailleerd regelboek, in het Engels, over hoe je op bepaalde Chinese karakters moet reageren met andere Chinese karakters. Dit is het equivalent van een computerprogramma dat op vragen antwoordt (zoals in de turingtest).

Een persoon buiten de kamer schuift een vraag in het Chinees onder de deur en krijgt een antwoord in het Chinees terug. Hij concludeert dat de persoon in de kamer Chinees verstaat. Maar dat is niet waar. Een computerprogramma doet hetzelfde als wat die man in de Chinese kamer doet, argumenteert Searle verder. Zijn conclusie: de computer denkt niet, hij levert alleen een imitatie van denken.

Perspectief

Volgens Walter Daelemans, hoogleraar computerlinguïstiek aan de Universiteit Antwerpen, hadden Alan Turing en John Searle gewoon een ander perspectief: “Uiteindelijk gaat het erover of intelligentie een functioneel begrip is (zoals vliegen: een vliegtuig is geen vogel maar vliegt wel echt) of een biologisch begrip (een simulatie van fotosynthese produceert niet echt glucose en zuurstof). Turing zou zeggen dat denken is zoals vliegen en dat computers dat dus ook ‘echt’ kunnen (in principe) en Searle dat alleen mensen ‘echt’ kunnen denken, en AI dus alleen maar simulatie is, omdat het biologisch naturalisme mist.”

Vandaag wordt de turingtest door de meeste wetenschappers als achterhaald beschouwd: zelfs de kleinste large language models (LLM’s) kunnen tegenwoordig een doorsnee gebruiker overtuigen dat ze met een mens aan het chatten zijn, terwijl de wetenschappelijke consensus is dat ze alleen taalpatronen imiteren – precies zoals de man in de Chinese kamer.

Maar over de meest geavanceerde LLM’s bestaat wat meer discussie: is daar sprake van denken of redeneren? Ze slagen er in ieder geval in om complexe wiskundige en wetenschappelijke vragen te beantwoorden, waar ze het antwoord niet simpelweg op hebben kunnen leren uit hun trainingsmateriaal.

Grensoverschrijdend gedrag

John Searle werd geboren in Denver (Colorado). Na een verhuis naar Wisconsin won hij een beurs om aan de universiteit van Oxford te studeren. Daar studeerde hij bij taalfilosoof J.L. Austin, en behaalde hij een doctoraat in de filosofie, waarna hij benoemd werd aan de universiteit van Berkeley in Californië. In Berkeley bouwde hij verder op de theorie van J.L. Austin over speech acts.

Searle eindigde zijn academische loopbaan in schande: in 2019 ontnam de universiteit van Berkeley hem zijn emeritus-status, omdat hij het beleid van de universiteit op het vlak van seksuele intimidatie had geschonden. Searle is door meerdere vrouwen beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag. Hij overleed op 17 september.”

Bron:

• De Standaard, 30 september 2025: Kan een computer ‘denken’? Nee, zei filosoof John Searle (1932-2025) lang voor de opkomst van AI